Ana sayfa Tarım ve Hayvancılık Solucan gübresi nedir? Solucan gübresi ne işe yarar?

Solucan gübresi nedir? Solucan gübresi ne işe yarar?

68
0

Solucan Gübresi, sebze veya gıda atıklarının ayrıştırılarak solucanların sindirim sistemlerinden geçirilmesi sonucu elde edilen organik gübredir. Solucan Gübresi’nin dünyadaki yaygın ismi Vermicompost, solucan gübresi üretim biçimine de vermicomposting denir.

Tüm Dünyada olduğu gibi ülkemizde de her geçen gün doğal kaynaklarımız azalmaktadır. En önemli doğal kaynaklarımız arasında bulunan topraklar yapılan yoğun bitkisel üretim ve bilinçsiz kimyasal gübre kullanımı sonucunda iyi olan fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini kaybederek çoraklaşmaktadır. Topraklar üzerindeki bitki örtüsünden yoksun kaldığı zaman erozyona uğramakta ve öncelikle organik madde ve azot içeriği bakımından zengin olan verimli üst toprak tabakasını kaybetmektedir. Ayrıca vejetasyon örtüsünün azalması ile birlikte şiddetli yağışlarda toprakta bulunan bitki besin elementleri yıkanma ile birlikte aşağılara inerek bitki köklerinin bulunduğu tüketme zonundan uzaklaştırılmaktadır. Bozulan ve verimsizleşen toprakların ıslah edilerek önceki verimli haline getirilmesi gerekmektedir. Islah çalışmaları çok çeşitli olup günümüzde ekolojik açıdan doğal ekosisteme zarar vermeyen yöntemler trend olmuş durumdadır. Bunlardan bazıları efektif mikroorganizmalar ile aşılamalar yapmaktır. Ayrıca vermikompost hem bitki beslemesini destekleyen hem de toprak özellikleri üzerinde (strüktür yapısını iyileştirmek, su tutma kapasitesini artırmak, toprakların hava ekonomisini düzenlemek vb.) olumlu etkileri olan doğal gübrelerdendir. Solucan gübresi organik üretim yapılan her yetiştiricilikte kullanılabilir olmasıyla tercih edilmeye başlamıştır. Vermikompostun bu özelliklerinden ve doğal ekosistemlere zarar vermemesinden dolayı kullanımı hem ülkemizde hem de dünyada artmaktadır. Bu çalışmada vermikompostun üretimi ve bitki beslenmesindeki önemi hakkında bilgi verilmiştir.

Solucanlar, eski çağlardan bu yana yaşamını sürdüren yegane yaşam formudur. Toprak altında yaşamını sürdürürken, milyonlarca yıl maruz kaldığı patojenlere karşı güçlü bir bağışıklık sistemi oluşturmuşlardır. Solucanların dışkılarından elde edilen Solucan Gübresi ise sebze, meyve ve bitkinin verimini, dayanıklılığını, kalitesini arttırırken, kök ve kök çevresindeki hastalıklara karşı direnç sağlayan bir organik gübre çeşididir.

Solucanlar, üzerlerinde ve sindirim sistemlerinde bulunan ve onları koruyan vücut sıvılarını (sölom sıvısı) gübreye geçirir, bu gübre de bitkilerde patojenlere karşı direnç sağlar. Solucanların sindirim sisteminde, çok sayıda bitkiye yararlı mikroorganizmalar, azot fikse eden bakteriler, mikorizal mantarlar, antibiyotik etkisi yaratacak doğal büyüme hormonları ve enzimler bulunur. Gübreye geçen bu enzimler ve yoğun bitki besin elementleri bitkilerde sağlıklı ve hızlı gelişim sağlar.

Mikroorganizmalar, enzimler, bitki besin elementleri, ve sölom sıvısı sayesinde; toprağı organik maddece zenginleştiren, Ph dengesini ve toprağın biyolojik yapısını düzenleyen, fiziksel yapısını iyileştiren, Organik Solucan Gübresi sayesinde dirençli, kaliteli ürünler elde edilir.

Bu gübrenin yüksek değerlikli olmasının nedeni, bitki besin elementlerini çözünmüş ve bitkiler için hemen yararlanılabilir formda içermesi yanında, bitki gelişimi için önem taşıyan pek çok organik bileşiği ve bakteri, fungus gibi yararlı mikroorganizmaları içermesidir. Solucanların sindirim sisteminden geçen organik atıklardaki mikro besin elementleri doğal bir şekilde şelatlanarak dışarı atıldığından ve koloidal formda olduklarından toprakta kayba uğramadan bitkiler tarafından kolay bir şekilde alınabilmektedir. Bu gübre ayrıca amino asit, enzim, humik asit, fulvik asit gibi bitki gelişimini hızlandıran organik bileşikleri kapsadığından bitkilere uygulandığında fitohormon aktivitesini yükseltmekte ve hastalıklara karşı direnci artırmaktadır. Biohumus simbiotik azot bağlaması yapan Rhizobium bakterilerini ve asimbiotik azot bağlayan bakterileri de içerir. Bu nedenle topraklara uygulandığında azot kazancını artırmaktadır. Tüm bu özellikleri ile solucan gübresi biyolojik gübre materyali olarak değerlendirilmekte, üretilmekte ve pazarlanmaktadır.

Solucan gübresi kullanımında özellikle Kırmızı Solucanın ticari açıdan tercih edilme sebepleri; bu solucanın obur bir beslenme alışkanlığı olması, ince vücutları sayesinde besin yığını içerisinde rahat hareket edebilmeleri ve kendi ağırlığınca gübre verebilme kapasitesine sahip olmalarıdır. Birçok iklimde yaşayabilen bu solucanlar iklim şartları sağlandığında hızla üreyebilmektedirler.

Vermikompost (Solucan Gübresi) ne işe yarar?

Bitkisel ve hayvansal kaynaklı organik atıkların, solucanlar ve faydalı mikroorganizmalar tarafından işlenerek yapıtaşlarına ayrışma sürecine vermikompostlama, vermikompost ya da biyohumus denilmektedir. Vermikompost, Lumbricus rubellus ve Eisenia fetida toprak solucanı türlerinin organik olarak yetiştirilmesi ile gerçekleştirilmektedir. Büyükbaş hayvanların dışkıları ve organik bitkisel materyallerin fiziksel, kimyasal yapılarını değiştirmek üzere üretilmektedir. Vermikompostun üretimi oldukça değerli olup, ambalajlanması da maliyetli bir işlemdir (URL-1, 2020). Solucan gübresi, atıkların geri dönüşümünü sağlaması sebebiyle çevreye büyük oranda olumlu etkileri vardır.

Vermikompostun bazı özellikleri;

  • Granül yapısı ile toprağın strüktürünü düzenler, su tutma kapasitesini arttır.
  • Bünyesinde bulundurduğu bakteriler, topraktaki zararlı bakteriler ile rekabet ederek bitki direncini arttırır.
  • Doğal bir gübre olup, bitkilere toksik bir etki yapmamaktadır.
  • Organik bir gübre olması nedeniyle toprak pH’sını ve toprak strüktürünü düzenler. Bu nedenlerle toprak üzerindeki olumlu etkisi uzun vadelidir.

Toprak solucanları, toprağın fiziksel özelliklerini düzeltirken aynı zamanda toprakta mikrobiyal aktivitenin artmasını sağlar ve organik maddelerin ayrışmasını hızlandırır, humus oluşumuna da katkı sağlar. Toprak solucanları, toprak sıcaklığını dengeler ve nemin en uygun seviyelerde kalmasını sağlar. Yağışın çok olduğu ilkbahar aylarında faaliyetlerinin arttığı gözlemlenirken toprağın kuruduğu yaz aylarında daha derinlere inerler ve faaliyetleri azalır.

Toprak solucanları toprak verimliliği için büyük önem taşırlar. Toprak solucanları etkili faaliyetlerini yerine getirmek için gece çalışırlar. Gece çalıştıkları süreçte toprağa atılmış olan ve çürümeye başlayan bitki artıklarını gece toprakta açmış oldukları kanallara taşıyarak beslenirler. Bu bitki atıklarını sindirmeleri sonucunda dışkılarında humus oluşur ve oluşan bu humus toprak verimliliğinin artmasını sağlar. Bir m2 bahçe toprağında ortalama 400 adet solucan bir yılda 2,5 kg humus yaparlar. Toprak solucanları aynı zamanda toprakta sürekli bir şekilde açtıkları yeni kanallar sayesinde toprağı havalandırırken yağmur sularının da birikmesini sağlar.

Farklı amaçlar için toprak solucanlarının kültürünün yapılması işlemi vermikültürdür. İnek gübresi yığınlarında çoğunlukla bulunan kompost solucanı yani gübre solucanı; Eisenia fetida, Eisenia andrei , Dendrobaena veneta, Lumbricus rubellus, Perionyx excavatus, Eudrilus eugeniae, Fletcherodrilus spp, Heteroporodrilus spp, Pheretima excavatus, türleri ılıman iklim kuşağına daha iyi adapte olmaktadırlar.

Tohumların çimlenmesi ve fide gelişimi üzerine vermikompost etkisinin, bitkilere besin elementlerinin tek başına sağladığı etkiden daha fazla oranda olduğu bulunmuştur. Bu sebeple bitki büyüme ortamına vermikompost uygulandığında bitki büyümesi üzerinde daha faydalı olduğu saptanmıştır. Solucanların bitki gelişiminde rol oynayan oksin, sitokinin ve giberellin gibi bileşikleri salgılayabilmesi sayesinde vermikompost içindeki olumlu hormonal etkisi tespit edilmiştir.

Kompost yapmak için kullanılacak olan solucanların özellikle organik maddeleri parçalamada çok iyi olması ve bu parçalama işini çok hızlı bir şekilde yapması gerekmektedir. Toprakta sıkça karşılaştığımız toprak solucanları kompost yapmak için kullanacağımız solucanlardan değildir. Kırmızı kompost solucanları organik maddeleri öğütmede ve bu organik maddeleri parçalamada hızlıdır. Bu kırmızı kompost solucanlarının en sık kullanılan türleri, Eisenia foetida ve Lumbricus rubellus’tur. Bu türler satın alınabilir ancak hayvancılık yapılan yerlerde gübre yığınlarında, çöplüklerde ve organik maddelerin zengin olduğu topraklarda bolca bulunurlar. Vermikompost üretiminde Eisenia fetida (tiger worm), Eisenia andrei (red tiger worm), Dendrobaena veneta, Lumbricus rubellus (red worm), Perionyx excavatus (indian blue worm), Eudrilus eugeniae (African nightcrawler) türleri başlıca kullanılan solucan türleridir.

Vermikompost üretimi yaparken solucan seçimi ne kadar önemliyse yapılacak olan bölgenin hava şartları ve iklimi de kadar önemlidir. Ilıman iklim kuşağında yapılacak vermikompost üretimi için ılıman iklim kuşağında daha fazla görülen Eisenia fetida, Eisenia andrei ve Dendrobaena veneta türlerinin seçilmesi daha yararlı olacaktır. Sıcak tropik iklim özelliği gösteren bir bölgede yapılacak olan vermikompost üretiminde Lumbricus rubellus ve Perionyx excavatus türleri ise daha iyi adapte olmaktadır (Şimşek Erşahin, 2007). Vermikompost üretimini ticari amaçlı yapmayı hedefleniyorsa ticari alanlarda en fazla tercih edilenler Eisenia spp. (Bansal ve Kapoor, 2000) ve Lumbricus spp. (Dickerson, 2004) taksonlarıdır. Kaviraj 2003, yılında yapmış olduğu bir çalışmada bu iki türü karşılaştırmış ve araştırma sonucunda Eisenia fetida türünden elde edilen vermikompostun toplam organik madde, C:N oranı, toplam azot (N), fosfor (P), potasyum (K) miktarları bakımından daha üstün özellikler taşıdığı ifade edilmiştir. Ayrıca bu tür ile elde edilen vermikompost ürünlerinde tuzluluk oranının (Elektriksel iletkenlik, EC) daha düşük olduğu belirtilmiştir.

Eisensia fetida diğer türlere göre daha fazla üreme potansiyeline sahiptir ve bu türün içerisinde bulunan solucanlar diğer solucan türlerine göre daha hızlı besin tüketirler. Bu nedenle daha hızlı gübre elde edilmesini sağlarlar. Adaptasyon yeteneğinin geniş olması farklı coğrafi bölgelerde üretim yapılması ve kullanılmasına olanak sağlar (Domínguez ve Edwards, 2011). Dünyada ticari amaçlı üretim yapmak isteyenler özellikle ılıman iklim bölgelerinde Eisensia fetida tercih ederler. Çünkü bu tür yüksek adaptasyon yeteneğine sahip ve kaliteli bir ürünün ortaya çıkmasını sağlar (

Vermikompost hazırlamak için organik materyallarin hazırlanma süresi ve yapılacak olan işlemler farklılık göstermektedir. Vermikompost üretmede kullanılacak organik atığın cinsi kaliteyi belirlemede farklı sonuçlar göstermektedir (Kızılkaya ve Turkay, 2014; Aynehband vd., 2017). Büyükbaş hayvan gübrelerinden kullanılacak olduğu zaman saman ile karıştırılır, üre seviyesini düşürmek için sıvı kısmından arındırılarak kullanılır. Sığır gübresi en erken 3-5 gün içerisinde kullanılabilir duruma gelmektedir. Kompostun fermente olabilmesi için gerekli olan en uygun süre 9 gündür. (Nair vd., 2006). Bu süre termofilik parçalanma ve zararlı patojenlerin yok olması için yeterli bir süredir (Bansal ve Kapoor, 2000). Tavuk, hindi, ördek, güvercin vs. kanatlı hayvanlardan elde edilen gübreler vermikompost üretiminde kaliteyi sağlayamadığı için tercih edilmez. Bunun sebebi bu kanatlı hayvanların gübrelerinde yüksek düzeyde amonyak bulunmasıdır. Amonyak solucanlarda zehir etkisi meydana getirmektedir.

Bunun dışında insan kaynaklı atıklar yani endüstriyel atıklar, belediye ve kanalizasyon atıkları, bahçe atıkları, restoran atıkları, şeker ve kâğıt atıkları vermikompost üretiminde materyal olarak kullanılabilmektedir.

Vermikompost üretiminde en önemli olan aşamalardan birisi solucanlara verilecek olan mamanın doğru bir şekilde hazırlanmasıdır. Bu mamanın fermente olması gerekir. Fermantasyon işlemi organik materyalin ayrışmasını sağlamaktadır. Kompostun hazırlanması için en önemli faktörlerden birisi nem içeriğidir. Mikroorganizmaların çalışma gösterebilmesi için kesinlikle neme ihtiyaçları vardır. Nem içeriğinin %10 un altına düşmesiyle mikrobiyal faaliyet durmaktadır ve nem oranının %40 ın altına düşmesiyle mikrobital faaliyetler minimum seviyeye inmektedir.

Solucanlar uygun düzeyde besin ortamı için %65-75 oranlarında neme ihtiyaç duyarlar ancak bakteriler için optimum nem oranı %55 dir (Rostami ve ark., 2010). Bu işlem teknolojik olarak nem durumunu gösteren cihazlarla tespit edileceği gibi ilkel yöntemlerle nem içeriğinin kontrolünün sağlanması için mamanın avuç içerisine alınması ve avuç içerisindeki mama sıkıldığında yapışacak ama su çıkmayacak derecede nemli olması gerekmektedir.

solucan gübresi üretimi
solucan gübresi üretimi nasıl yapılır?

Solucan gübresi üretimi nasıl yapılır?

Üretimi solucanların barınacağı alan doğrudan güneş ışığına maruz kalmayan, nemli bir yapıda olmalıdır. Küçük ölçekte bir üretim için evlerin bodrum katları, depo gibi beton bir yapı yoksa izolasyonlu çadırlar kullanılabilmektedir. Bu tip bir üretim sisteminde üreticilere göre metrekareye 10-30 bin solucan kullanılması uygun görülmektedir. 100 bin adet California solucanı aylık 300 kg kadar solucan gübresi üretebilmektedir. Solucan gübresi üretiminde, kültür solucanları kompost hazırlanarak üretim yapılmaktadır.

Kompost yapımı için;

  • Çimen, ot
  • Ağaç yaprakları
  • Mısır sapları, koçan yaprakları
  • Yonca
  • Fındık, fıstık, ay çiçeği ya da ceviz kabukları (öğütülmüş)
  • Mutfak artıkları
  • Çay posası
  • Pancar yaprakları
  • Kâğıt, talaş, karton parçaları kullanılmaktadır.

Solucan gübresi hasatı delikli meyve kasaları kullanılarak yapılabilmektedir. Üretim kasaları solucan gübresi ile meyve kasaları ise mama ile doldurulup solucanların içerisinde toplanılması beklenip, yeni üretim tankına alınarak yapılmaktadır.

Kırmızı Kaliforniya solucanlarının sağlıklı yaşaması için gerekli ortam sıcaklığı 20-25 Co olup, toprak nem oranı ise %70 ile %85, pH’sı 5-9 aralığında olmalıdır. Üretim yerlerinde ses seviyesi minimum düzeyde tutulmalıdır. Ham maddesi hayvansal kaynaklı olan solucan gübresi, solucanların ayrıştırabileceği forma gelmesi için hayvansal gübre direkt olarak kullanılamamaktadır. Güneş altında 3-5 ay süre ile bekletilir. Bekletilen gübre üretim biçimine göre serilir ve içerisine Kırmızı Kaliforniya solucanları eklenmektedir. Hayvansal gübre eklendiğinde solucanlar gübreye doğru hareket edeceğinden, solucanların hareket yönünün tersinden işlenmiş, kullanıma hazır hale gelen solucan gübresi elde edilmektedir. Solucan gübresi üretim yöntemleri yığma, sandık ve konveyörlü yatak sistemidir

Birçok üretim şekli olmasıyla beraber üretim tesis kurumunda işin maaliyeti, üretim amacı, iş gücü veya mekanizasyon tercihleri üretim şeklini seçerken göz önünde bulundurulması gereken faktörlerdir. Açık alanda yığınlar halinde yapılan üretim maliyeti daha düşük olmaktadır. Bu üretim biçiminde dikkat edilmesi gereken ortam sıcaklığıdır. Sıcaklığın düşük olduğu yerlerde yığın soğuktan korunmalı, istenmeyen böcek ve organizmalara karşı sterilizasyona da özen gösterilmelidir. Yığına böcek veya organizma karışmış olması durumunda bulaşıklık nedeniyle vermikompostun kalitesi düşmektedir. Bu sebeple üretim alanlarında vermikompost işlem etkinliğini arttırmak amacıyla ‘hareketli kapaklı yatak’ yöntemi kullanılır. Bu yöntemde organik materyal yüzeye 1-2 cm ince tabaka şeklinde verilip, hareketli kapak sayesinde yanlardan yükseltilerek verilir. Böylece solucanların bulunduğu yığının içinde organik madde tüketilmeden solucanların sürekli taze besin ile beslenmesi sağlanmaktadır. Kutu üretiminde iş gücü yüksek olması sebebiyle tercih edilmemektedir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here