Bugün 13 Mart 2017 Pazartesi
  • İstanbul7 °C
  • Ankara6 °C
  • BIST
    89.611
    %0.68
  • Altın
    144,980
    %0.33
  • Dolar
    3,7394
    %-0.76
  • Euro
    3,9897
    %0.04
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Türev piyasasının büyüklüğü 1.5 katrilyon dolar
01 Eylül 2015 Salı 02:52

Türev piyasasının büyüklüğü 1.5 katrilyon dolar

2008 yılında global ekonominin 10 katı olan türev işlemler şimdi 20 katı büyüklüğe ulaşmış durumda.

2008 yılında global ekonominin 10 katı olan türev işlemler şimdi 20 katı büyüklüğe ulaşmış durumda.

Finans piyasalarında, global krizin baş nedeni olarak gösterilen türev ürünlerinde, birçok regülasyona karşın, “ürkütücü büyüme” devam ediyor. 

Krizin başlangıç yılı 2008’den bu yana piyasanın büyüklüğü 700 trilyon dolardı ve dünya hasılasının yaklaşık 10 katı büyüklükteydi. Türev uzmanlarından Paul Wilmot’a göre şu anki büyüklüğü 1.5 katrilyon dolar. Bu da küresel ekonomi büyüklüğünün 20 katına ulaştığını gösteriyor.

Wilmot, “ürkütücü büyüklük” ifadeleriyle riske dikkat çekiyor. Politik Ekonomi Enstitüsü Başkanı Paul Craig Roberts’e göre finansal bozulma Wall Street’i kumarhaneye dönüştürüyor. En büyük beş ABD bankasının, riskli işlemler sıralamayı amaçlayan yasalara rağmen 200 trilyon dolardan fazla türev işlemi bulunduğu hesaplanıyor.

TÜREV ÜRÜNLER

Türev ürünler; forward, futures, opsiyon ve swap sözleşmelerinin geneline verilen isimdir. Oldukça kompleks bir yapıya sahip olmaları ve farklı piyasa koşullarında inşa edilmeleri nedeniyle, türev ürünlerin açıklıkla tanımlanması pek kolay değildir. Türev ürünler, finansal bir enstrümanın değerinin, diğer bazı temel varlıkların değerine bağlı olduğu ürünlerdir. Bu ürünler; emtia, hisse senedi endeksi, altın, faiz ve kur gibi birçok finansal varlık üzerine düzenlenebilmektedir.

JP Morgan ABD’deki türev işlemlerin yarısından fazlasını kontrol etmektedir. Türev işlemlerin getirdiği yüksek karlar birçok bankanın spekülasyon amaçlı işlemlere ağırlık vermesine yol açmış ve türev ürünlerin kullanımı asıl amacının dışına çıkmıştır.

nsal varlık üzerine düzenlenebilmektedir (Kayahan, 2009: 24). Başlıca türev ürünler future sözleşmeleri, forward sözleşmeleri, opsiyonlar ve swaptır. Türev ürünler arasında en çok kullanılan swaplar, swapların içinde de faiz swapı ve döviz swapıdır (Canbaş ve Doğukanlı, 2001: 88-108). Bunlara ek olarak kredi türevi olarak adlandırılan kredi ürünlerinin payı da yıldan yıla artış göstermiştir.

Kredi türevleri bir varlığın riskinin ve getirisinin, o varlığın mülkiyetini devretmeden bir taraftan diğer tarafa transferi amacıyla yapılan tezgah üstü araçlardır. Krediler, kredi borçlusunun zamanında ödeme yapamaması, haciz gelmesi, zarar etmesi, sözleşme şartlarına aykırı olarak borcunu peşin ödemesi veya kur değişiklikleri ya da piyasa faiz değişiklikleri gibi nedenlerle çeşitli riskler de içerebilmektedirler. Dolayısıyla kredilerden beklenen getiri sağlanamayabilir. Transfer edilen kredi riskinin kaynağı, kredi alacakları, özel sektör bonoları veya diğer türev işlemleri gibi tek bir varlığa özgü olabileceği gibi, bir havuzda toplanan birden fazla varlık da olabilmektedir. Çeşitli türev araçlar kullanılarak, kredi riskinin kaynağı belirlendikten sonra risk transfer edilebilmektedir.

TÜREV ÜRÜNLERi VE 2008 KÜRESEL FİNSANSAL KRİZİ

Dünya, 2007 yılında ABD’de başlayan, 2008 yılında hemen hemen bütün dünyaya yayılan ve 2009 yılında da etkisi dereceli olarak azalmaya başlayan bir kriz yaşamıştır. Bu kriz bir finansal kriz olarak başlamakla birlikte ekonomik krize dönüşmüş ve benzeri görülmeyen krizlerden biri olarak ekonomi tarihine geçmiştir. 2008 krizi ile birlikte türev ürünler, üzerinde en çok konuşulan konulardan biri olmuştur.

Türev ürünler kredi krizinin şiddetlenmesinde önemli bir rol oynamıştır ve gelecekte de yeni krizlerin sebebi olabilirler. Türev ürünler şirketlerin riskleri hedge etmede kullanabilmelerine rağmen, büyük miktarlarda kayıp yaşamalarına da neden olabilirler, çünkü türev ürünlere yapılan küçük miktar yatırımlar büyük kazançlar ya da büyük kayıplar anlamına gelebilir. Örneğin, türevler kredi krizinin devlet tarafından kurtarılan en büyük kuruluşlarından biri olan AIG (American International Group)’nin çöküşünde çok önemli bir rol oynamıştır (Davidson v.d., 2010).

Bu krizle birlikte en çok üzerinde durulan konulardan birisi türev ürünler olmuştur. Mortgage kredi sisteminden kaynaklanan kredi alacaklarına dayanarak çıkartılan ve yatırım/finans kuruluşlarına satılan bu türev ürünler mortgage kredilerinin geri ödemelerindeki sorunlar nedeniyle birdenbire değerini önemli ölçüde yitirmiş ve toksik varlıklar olarak nitelendirilerek sahip olanların elinde adeta ateşe dönüşmüştür. Çıkışı itibariyle risk yönetimi açısından yararlı olan ve geçmişten buyana kullanılan türev ürünler, dozu aşılınca bomba gibi patlamış ve dünyayı etkisine alan krize dönüşmüştür. Oldani (2008: 39)’ye göre türev ürünler “bir miktar şarap veya alkol yemek sırasında hoş olabilir, ama çok fazla içilmesi halinde insanı sarhoş edebilir” sözünün anlattığı gibi türev ürünlerin kullanılmasındaki sınırlar aşılmış ve ölçü kaçırılmıştır. Ama suçlanan türev ürünler olmuştur. Acaba gerçekte durum öyle midir? “Emtia türevleri günümüzde dünya ticaretinde makul bir düzeyde etkili iken finansal sözleşmeler çok büyük rakamlarla ifade edilmektedir. Emtia türevlerinin ulusal tutarı 7 milyar $ iken, sadece tezgahüstü (Over The Counter OTC) finansal türevlerin değeri 370 milyar $ olarak raporlanmaktadır” (Oldani, 2008: 3). Bu büyük rakamların da işaret ettiği gibi asıl sorun türev ürünlerin yoğun bir şekilde spekülatif amaçlı kullanılmalarından doğmuştur. Spekülatif kullanımlar ise türev ürünlerin asıl kullanım amaçları arasında yer almaz. Türev ürünler yatırımcıların risklerini azaltmak amacıyla çıkartılmaları gerekirken uygulamada yaygın bir şekilde kaldıraç aracı olarak kullanılmış ve karşı tarafın riskini artırmıştır.

* Türev ürünler ilk olarak İ.Ö. 1700-1800 yıllarında Antik Mezopotamya İmparatorluğu döneminde, malla ilgili risklerin forward, futures tipindeki sözleşmelerle hedge edilmekte olduğu bir zamandan beri dünya finans sisteminde kullanılmakta olup bunların detayları ve çalışma şekli günümüzdekinden fazla farklı değildir. Türev piyasa ya da vadeli piyasalara yönelik bilinen ilk işlem, İ.Ö. 5. yüzyılda Anadolu’lu Bilge Thales tarafından zeytin rekoltesinin tahminine yönelik olarak uygulanmıştır.

Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Tüm Hakları Saklıdır © 2015 Patron Türk | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : / Faks : | Yazılım: CM Bilişim - Tasarım: INVIVA