Buğday fiyatlarında son aylarda gözlenen artış dikkat çekici düzeylere ulaştı.

Kuşkusuz yaşanan kuraklığın ve Rusya’nın buğday ihracatını yasaklamasının bu oluşuma etkisi var. Ancak buğday fiyatlarının bu kadar kısa sürede ve süratle yükselmesinde spekülatif hareketlerin payı oldukça yüksek. Finansal spekülatörler için bulunmaz ortamlardan birisi de arz ve talep koşullarından dolayı fiyatların artacağı beklenen mal piyasalarıdır. Fiyat yükselmesinin sürekli beklendiği bir ortamda ileriye yönelik alış ya da satış sözleşmelerinin sayısını arttırarak bunları piyasalarda pazarlayan spekülatörler çok para kazanırlar. Hatta açığa işlem yaparak bir birim üretimi karşılık göstererek sayıları 20’ye kadar yükselen sözleşme imzalanması gibi olmaması gereken girişimlere de sıkça rastlanır. Fiyatların artacağı varsayımı ile hacmi artan türev işlemleri, bir bakarsınız malın fiyatını yukarıya çeken en önemli unsur haline gelmiş. Buğday piyasasında şimdi böyle bir durum yaşanıyor.

BİZİ NASIL ETKİLER?
Uluslararası piyasalarda fiyatları daha da yükseleceği beklenen buğdayın bize olan etkilerini Garanti Bankası Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü detaylı bir biçimde incelemiş. Bulguları şöyle:

 Türkiye’de buğdayın fiyatını Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) belirler. Son 10 aydır TMO’nun alım fiyatları uluslararası fiyatların üzerinde. Grafikten de bu gelişmeleri izlemek mümkün.

 Türkiye buğday konusunda kendi kendine yeterli bir ülke. Az miktarda yapılan buğday ithalatı genelde işlenerek geçici ihracat için kullanılıyor.

 TMO’nun ekim 2009’dan bu yana dünya fiyatlarının üzerinde satın aldığı buğday fiyatının enflasyona katkısı 0.8 puan. Buğdayın iç fiyatı uluslararası düzeyde olsaydı yıllık tüketici fiyatları temmuz ayı itibariyle yüzde 7.6 değilyüzde 6.8 civarında olacaktı.

 Matematiksel olarak yurt dışı ve yurt içi buğday fiyat ilişki oldukça yüksek. Ne var ki son 10 ayda bu ilişkide ayrışma var. Dolayısıyla yurt içi fiyatlar yurt dışı fiyatlardan bağımsız hareket edebiliyor. Bu da ileriye dönük fiyat öngörülerinde bulunmayı zorlaştırıyor.

İÇ FİYATLAR ARTAR MI?
Kanımca, politik nedenlerle geçen ekim ayında dünya fiyatlarından daha yüksek belirlenen buğday fiyatları, ortaya çıkan son gelişmelerden Türkiye’nin etkilenmesine engel oluyor. Ayrıca Türkiye’de buğday hasat zamanı hemen hemen sona erdi. Dünya fiyatları bizdeki fiyat düzeyini geçmeden yurt içi buğday fiyatlarında artış beklenmemesi gerekiyor. Özellikle yaklaşan seçimler nedeniyle yine yüksek belirlenecek buğday fiyatları enflasyona baskı yapmakla birlikte bizi dünyadan ayıracağı da kesin. Bunun iki istisnası olabilir. Birincisi, buğdayın dünya fiyatı çok daha süratle yükselebilir. Bizdeki fiyat düzeyini geçebilir. İkincisi, bunu gözleyen yerli tüccar TMO’dan buğday alıp ihraç etmek isteyebilir. Bu da arzı azalan iç talebi yukarı çekerek yurt içi fiyatları arttırabilir. Tabii TMO bu duruma müdahale etmezse.