“Çin’de ucuz üretim” son 20-30 yıldır global ekonomideki merkerz kaymalarının en önemli nedeniydi. Ancak bu durum değişiyor. Global zincirlerin tedarikçileri, elektronik devlerine üretim yapanlar, araştırma şirketleri aynı görüşte: Çin’de ucuz mal dönemi bitiyor.

Üretim fiyatlarıyla hiçbir ülke rekabet edemediği için “Dünyanın fabrikası” haline gelen Çin’de, “ucuz üretim dönemi bitiyor” uyarıları var. Perakende zincirlerinin tedarikçisi Li Fung ile elektronik devlerine üretim yapan Foxconn, “Çin’de ucuz mal döneminin sonuna gelindi” uyarısı yaptı.Alix Partners’in rapora göre Çin; Maksika, Hindistan, Vietnam, Rusya ve Romanya’dan daha pahalı hale geldi bile. Bu gelişme global ekonomiden yeni merkez kaymalarının da habercisi.

Çin’deki bu değişimin nedenleri şöyle sınırlanıyor: Ayda 50 dolar çalışmaya razı milyonlarca Çinli vardı. Şimdi 750 dolara bike çalışmak istemiyorlar. Ucuz iş gücü deposu 10-19 yaş grubu nüfus hızla düşüyor. ÜCretler yılda ortalama yüzde 15 artıyor; arazi, su, enerji, nakliye masrafları yükseliyor. Emtia fiyatları baskı oluşturuyor. Üretim kıyı kentlerden iç kesime kayıyor veya Vietnam, Komboçya, Endonezya’ya gidiyor.

Çin'de daha önce 50 dolar seviyesinde olan ücretler aylık 750 dolar

Elektronik üreticisi Foxconn maaşları artırınca zarar etti

iPhone gibi en popüler elektronik aygıtları üreten Foxconn International da, artan fiyatlar yüzünden yatırımcısını üzmeye başladı. Şirketin, artan işgücü maliyetinin etkisiyle 2010 yılında, 218 milyon dolarla beklentinin üzerinde kayba uğraması sonrasında hisseleri yüzde 6 civarında değer kaybetti. Şirketin Şenzen’deki kompleksinde geçen yıl yaşanan intihar vakalarından sonra Foxconn, maaşlara zam yapacağını duyurmuş ve yüzlerce kişinin yattığı, çalıştığı, alışveriş yaptığı ve yemek yediği fabrika-kenti modelini kaldıracağını açıklamıştı.

Ancak her iki girişimi de şirketin masraflarını artırırken, diğer yandan emtia fiyatları da şirketin geliri üzerinde baskı oluşturdu. Fiyatlardaki bu artış trendini uzun zamandır bekleyen Foxconn, ülkenin iç kısımlarına doğru ilerleme sürecini yıllar önce başlattı ve şu an ücretlerin daha düşük olduğu Siçuan ile Henan’da büyük tesisler inşa ediyor. Şenzen’de ise otomasyon ile üretim yapmayı planlıyor. Ancak işçilerin yerini robotların alması kısa vadede şirketin kar marjı üzerinde olumsuz etki yaratabilir.

Denim imparatorluğunun günleri sayılı

Çin’de artan işgücü maliyeti, ülkenin en büyük üretici olduğu denim kumaşında da tehlike çanlarının çalmasına yol açtı. Ülkenin denim imparatorluğunun sayılı günleri kaldığı konuşuluyor. Çin’de üretilen denim kumaşlar uzun yıllar boyunca ünlü alışveriş merkezlerinde bile 15 dolara kot pantolonlar, 5 dolara tişörtler satılmasını sağladı ve Zara, H&M, Topshop gibi şirketlerin dünya moda devine dönüşmelerine yardımcı oldu. Ancak artık bu sistem çökmüş görünüyor ve Çin’deki denim üreticileri krize doğru sürükleniyor. Denim üreticisi Wei Xiaofeng, Daily Telegraph gazetesine yaptığı açıklamada, yurtdışından hala sipariş aldıklarını ancak yabancı şirketlerin kendileri için makul bir fiyat ödememeleri nedeniyle iki yıldır kar edemediklerini anlattı.

Wei ve eşi Tian Yi’nin kurdukları denim şirketi, dünyanın denim başkenti kabul edilen Xintang’da. Şehirde 1 milyon fabrika işçisi yılda 260 milyon çift jean pantolon üretiyor. Bu, dünyadaki arzın üçte biri. Bölgedeki Calvin Klein, Levi’s, Lee ve Wrangler gibi büyük markaların fabrikaları günde 60 bin kot pantolon üretme kapasitesine sahip. Teknolojileri dünya standartlarında ve daha önceden sadece İtalya ve Japonya’da üretim yapan Diesel, Evisu, True Religion gibi üst segmentteki markalara üretim yapacak düzeyde.

Ayda 750 doları kabul etmiyorlar

Ancak bu şehirdeki fabrikalar duvara toslamış durumda. Eskiden ayda yaklaşık 50 dolara çalışmaya razı olan işçiler artık bunun 10-15 kat fazlasını istiyor. Hubei’deki bir fabrika patronu, kentte 10 yıldır üretim yaptığını ve genellikle 30-40 çalıştırdığını söylüyor. Ancak bu yıl ayda yaklaşık 750 dolar verdiği halde çalışacak 20 kişi bulursa kendini şanslı sayacağını dile getiriyor. Pamuk fiyatları da denim üreticilerini vurdu. Önce Pakistan ve Avustralya’da yaşanan seller, sonrasında Hindistan’ın pamuk ihracatına getirdiği yasak ve sonrasında Ortadoğu’da yaşanan gerilim pamuk fiyatları Çinli denim üreticisinin belini büktü.

Denim işinde karlar iyice düşmüş durumda. İşlerin parlak olduğu dönemde üreticiler her bir kot pantolonda 16 sent-32 sent kar elde ederken, şanslı olanlar artık 8 sentten fazla kar edemiyor. Yerel Denim Birliği Başkanı Zhan Xueju’nun verdiği bilgiye göre birçok fabrika kapısına kilit vurdu ve sadece güçlü olanlar ayakta kalacak. Onlarda daha üst segmente hitap edip ucuz üretimi bitirmek zorunda kalacak. Pamuk ve işgücü maliyeti büyük firmalara yansımaya başladı bile. İsviçreli hazır giyim firması H&M 2010′da giysilerinde kar marjının ‘çöktüğünü’ bildirdi. Next ve Primax da ürünlerine zam yapmak zorunda kalacağı uyarısında bulundu.